11 oktober 2017 Bart van Teeffelen

Blijf journalistiek, blijf idealistisch!

Een tijdje geleden vroeg iemand me of ik geloof dat ‘ondernemend zijn’ een vaardigheid is die bij journalisten past. Ondernemerschap voelt als iets hards en commercieels, daarmee lijkt het met een aantal journalistieke waarden te botsen. Is ‘journalistiek ondernemerschap’ een oxymoron? Ik denk van niet.

Je gaat niet zomaar journalistiek studeren. Als je dit vak kiest, geloof je waarschijnlijk in het belang van persvrijheid en hecht je waarde aan ethisch handelen. Zo zal een journalist zijn publiek nooit zomaar voorliegen of uitbuiten. Journalisten zijn anders dan andere vakmensen. De meeste journalisten leggen zich er tijdens hun studie bij neer dat ze nooit echt rijk zullen worden, en dat vinden ze geen enkel probleem. Ze houden van hun vak en begrijpen hoe belangrijk ze zijn, ook al wordt dat belang niet direct naar geld vertaald.

Brood op de plank

Is de journalistiek dan niet commercieel? Jawel. Mediabedrijven zijn commerciële partijen en hun medewerkers moeten geld verdienen. De huur moet immers betaald worden en er moet brood op de plank komen. Winst maken en geld overhouden is trouwens ook heel handig. Dat geld kan namelijk gebruikt worden om te innoveren, iets wat belangrijk is in deze periode van vernieuwing en transitie.

Hetzelfde geldt voor start-ups. Een journalistieke start-up wordt meestal opgericht om een probleem binnen de journalistiek op te lossen. Zo zagen de oprichters van LocalFocus dat redacties geen eenvoudige manier hadden om data te visualiseren. Ik ben er vrij zeker van dat Yelle, Jordi en Erik er niet vanuit gaan dat ze op een dag steenrijk wakker worden. Een journalistieke start-up begin je om de journalistiek beter en mooier te maken, niet om een vrijstaande villa met twee hectare grond te kopen.

Switch naar commercieel

Toch moet er geld verdiend worden en moeten journalistieke start-ups de mogelijkheid hebben om te groeien. Als je een tijdje in de journalistiek werkt, zul je merken dat je ook buiten de journalistiek geld kunt verdienen. Communicatie- en marketing-afdelingen werken bijvoorbeeld graag samen met journalisten. Ik moedig onze start-ups daarom aan om na te denken over manieren om ook voor partijen buiten de journalistiek te gaan werken. Een goede ondernemer wil immers dat zijn bedrijf succesvol wordt, ook op financieel gebied.

In veel gevallen kan het geld van zo’n commerciële partij een start-up helpen beter materiaal aan te schaffen om mee te werken. Soms neemt de druk om geld te verdienen dankzij zo’n commerciële partij af en kan een start-up zich focussen op het verbeteren van het concept of het ontwikkelen van een visie voor de lange termijn. Uiteindelijk profiteren de journalistieke klanten van zo’n start-up daar ook van.

Journalistieke idealen

Toch is er ook een risico. Journalistieke start-ups moeten oppassen dat ze zichzelf niet verliezen in de commerciële wereld. Geld verdienen is noodzakelijk, maar commercieel denken kan soms botsen met journalistieke idealen. Marketingafdelingen staan er bijvoorbeeld niet om bekend dat ze kritisch naar hun eigen producten willen kijken.

Hoe combineer je journalistiek met ondernemerschap? Er is geen eenduidig antwoord op die vraag. Ik geloof dat het een kwestie is van intuïtie. Een goede journalist voelt feilloos aan wat ethisch is en wat niet. Daarom kan ik journalistieke start-ups maar een ding aanraden: Denk commercieel en wees ondernemend, maar vergeet je journalistieke roots niet. Blijf journalistiek, blijf idealistisch.